Saltar al contenido

Bisaya · Cebuano

Vocabulario

Aprende palabras en bisaya con significados, pronunciación, variantes, notas y ejemplos.

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Doktor

Español

doctor; médicoSustantivo

Significados alternativos

doctor; médico; profesional de la salud; persona que atiende o trata pacientes

Pronunciación

DOK-tor

Raíz y afijos

Préstamo adaptado usado en cebuano/bisaya para doctor o médico.

Variantes o conjugaciones

mananambal; magtatambal; siruhano; doktor sa ospital; doktor sa pamilya

Palabras y expresiones relacionadas

tambal; ospital; klinika; pasyente; sakit; operasyon; mananambal

Notas de significado y uso

Doktor es la forma directa y moderna para médico. Mananambal también puede significar médico o sanador, y siruhano se usa para cirujano. Para doctor académico puede requerir contexto.

doctorhospitalmédicopersonaprofesionsaludvocabulario básico
Ejemplo 1

Moadto ko sa doktor ugma.

Voy a ir al doctor mañana.

Ejemplo 2

Ang doktor mitambal sa pasyente.

El doctor atendió al paciente.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Sakyanan

Español

vehículosustantivo

Significados alternativos

carro; coche; medio de transporte; vehículo para llevar personas u objetos

Pronunciación

sak-YA-nan

Raíz y afijos

Viene de la raíz sakay, montar, abordar o viajar, con el sufijo -anan para indicar algo relacionado con la acción: lo que se monta o se usa para transportarse.

Variantes o conjugaciones

salakyanan; behikulo

Palabras y expresiones relacionadas

sakay = montar o viajar; kotse = carro o coche; dalan = calle o camino; panakyanan = transporte

Notas de significado y uso

Sakyanan puede referirse a vehículo en general, pero en uso cotidiano muchas veces se entiende como carro o coche. Para un término más formal o técnico también puede aparecer behikulo.

carrocochetransportevehículo
Ejemplo 1

Bag-o ang iyang sakyanan.

Su vehículo es nuevo.

Ejemplo 2

Daghan kaayong sakyanan sa dalan.

Hay muchos vehículos en la calle.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Hulyo

Español

juliosustantivo

Significados alternativos

El séptimo mes del año.

Pronunciación

HUL-yo

Raíz y afijos

Préstamo adaptado del español “julio”; se usa como nombre de mes en cebuano/bisaya.

Variantes o conjugaciones

hulyo; Kabay; Hidapdapan

Palabras y expresiones relacionadas

bulan; tuig; Hunyo; Agosto

Notas de significado y uso

Como nombre de mes, normalmente se escribe con mayúscula inicial. También puede encontrarse en minúscula como “hulyo”.

calendariomesestiempo
Ejemplo 1

Hulyo na karon.

Ya es julio.

Ejemplo 2

Sa Hulyo mi mobiyahe.

Vamos a viajar en julio.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Abirids

Español

promedio; mediasustantivo

Significados alternativos

Promedio o media; valor usual que resulta de comparar o calcular varias cantidades, notas o resultados.

Pronunciación

a-BI-rids

Raíz y afijos

Préstamo del inglés average, adaptado al uso bisaya como abirids.

Variantes o conjugaciones

average = préstamo directo; kasagaran = usualmente / por lo general, no exactamente promedio matemático

Palabras y expresiones relacionadas

estadistika, grado, nota, gidaghanon, kasagaran

Notas de significado y uso

Útil para calificaciones escolares, estadísticas o cantidades usuales. En contextos muy técnicos también puede aparecer average como préstamo directo.

calificacionescantidadesestadísticamediapromedio
Ejemplo 1

Otsenta ang akong abirids sa klase.

Mi promedio en la clase es ochenta.

Ejemplo 2

Unsa ang abirids nga halin kada adlaw?

¿Cuál es el promedio de ventas cada día?

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

nakagawas

Español

salido; que ha salidoparticipio / adjetivo

Significados alternativos

Indica que alguien o algo ya salió, logró salir o está fuera de un lugar. Se usa como forma relacionada con salir.

Pronunciación

na-ka-GA-was

Raíz y afijos

Relacionado con gawas, que significa fuera o salir. Na- marca una acción completada o lograda en este contexto.

Variantes o conjugaciones

nakagawas; nigawas; migawas

Palabras y expresiones relacionadas

gawas = fuera / salir; mogawas = salir; sulod = entrar / dentro

Notas de significado y uso

“Nakagawas” sirve para “ha salido” o “logró salir”. Si “salido” se usa como adjetivo coloquial para alguien muy atrevido o morboso, conviene crear otra entrada con otro sentido.

movimientoparticipiosalidosalir
Ejemplo 1

Nakagawas na siya sa balay.

Él/Ella ya ha salido de la casa.

Ejemplo 2

Nakagawas ang iro sa gate.

El perro salió por la puerta.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

balita

Español

noticiasustantivo

Significados alternativos

noticias; reporte; información reciente; aviso o novedad

Pronunciación

ba-LI-ta

Raíz y afijos

Raíz: balita = noticia / noticias / reporte. También sirve como raíz verbal para reportar o contar noticias.

Variantes o conjugaciones

mga balita = noticias; ibalita = reportar / anunciar una noticia; gibalita = fue reportado; mobalita = reportar

Palabras y expresiones relacionadas

maayong balita = buena noticia
dautan nga balita = mala noticia
bag-ong balita = noticia nueva / última noticia
notisya = aviso / notice

Notas de significado y uso

Balita puede referirse a una noticia individual o a noticias en general. Para “noticia” como aviso formal, notisya puede aparecer, pero balita es la opción común para news.

informacionnoticianoticiasreporte
Ejemplo 1

Nakadungog ka na ba sa balita?

¿Ya escuchaste la noticia?

Ejemplo 2

Maayo ang balita gikan sa iyang pamilya.

La noticia de su familia es buena.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

tubag

Español

responder / contestar / respuestaverbo / sustantivo

Significados alternativos

Dar una contestación a una pregunta, mensaje o situación; también se usa como sustantivo para respuesta o contestación.

Pronunciación

TU-bag

Raíz y afijos

Raíz cebuana para responder, contestar o dar una respuesta. Puede formar variantes como motubag, mitubag, tubaga y pagtubag.

Variantes o conjugaciones

motubag, mitubag, tubaga, pagtubag, panubag

Palabras y expresiones relacionadas

pangutana, mensahe, sulat, reaksyon, tubagon

Notas de significado y uso

Tubag puede ser verbo y sustantivo. Para decir responderé se usa motubag ko; para una respuesta se usa ang tubag.

comunicacióncontestarresponderrespuesta
Ejemplo 1

Motubag ko sa imong pangutana.

Responderé a tu pregunta.

Ejemplo 2

Unsa ang imong tubag?

¿Cuál es tu respuesta?

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Krimen

Español

delitosustantivo

Significados alternativos

delito
crimen
infracción penal
acto castigado por la ley
falta grave, según contexto

Pronunciación

KRI-men

Raíz y afijos

Préstamo adaptado relacionado con crimen. Se usa como sustantivo para referirse a un delito o acto criminal.

Variantes o conjugaciones

krimen = delito / crimen
kriminal = criminal / delincuente
kasal-anan = crimen / culpa / wrongdoing
sala = falta / ofensa / pecado / culpa
paglapas = infracción / violación de una norma

Palabras y expresiones relacionadas

balaod = ley
pulis = policía
korte = corte / tribunal
paghukom = juicio
silot = castigo

Notas de significado y uso

Usa krimen para delito o crimen en sentido legal. Sala también puede significar falta, culpa u ofensa, pero es más amplio y puede ser moral o religioso.

crimendelitofaltaleypoliciatribunal
Ejemplo 1

Dako nga krimen ang pagpangawat.

Robar es un delito grave.

Ejemplo 2

Giimbestigahan sa pulis ang krimen.

La policía investigó el delito.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Paningkamot

Español

esfuerzo; empeño; luchar por algosustantivo / verbo

Significados alternativos

Acción de intentar lograr algo con dedicación, trabajo, energía o perseverancia. También puede expresar esforzarse o trabajar por una meta.

Pronunciación

pa-ning-KA-mot

Raíz y afijos

Relacionado con singkamot, esforzarse o luchar por algo. Paningkamot puede funcionar como sustantivo y como acción verbal según el contexto.

Variantes o conjugaciones

paningkamut; maningkamot; naningkamot; paninguha

Palabras y expresiones relacionadas

trabaho; tuyo; kugi; pagtuon; kalampusan

Notas de significado y uso

Paningkamot se usa para esfuerzo personal, empeño, lucha o dedicación para alcanzar algo. Para trabajo físico pesado también puede aparecer kahago.

dedicaciónempeñoesfuerzotrabajoverbos
Ejemplo 1

Ang kalampusan nagkinahanglan og paningkamot.

El éxito requiere esfuerzo.

Ejemplo 2

Naningkamot siya aron makapasar.

Él/Ella se esforzó para aprobar.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Kompetisyon

Español

competencia; concurso; competición; rivalidadsustantivo

Significados alternativos

Kompetisyon se usa para hablar de una competencia, concurso, competición o rivalidad entre personas, equipos, empresas o participantes. Si competencia significa capacidad o habilidad de una persona, la palabra relacionada más adecuada es katakos.

Pronunciación

kom-pe-ti-SYON

Raíz y afijos

Préstamo usado en Cebuano/Bisaya. Relacionado con kompetensya y makigkompetensya. Para capacidad: katakos, de la raíz takos.

Variantes o conjugaciones

kompetensya; kompetisyón; makigkompetensya; katakos; takos

Palabras y expresiones relacionadas

concurso; competición; rivalidad; competidor; capacidad; habilidad

Notas de significado y uso

En español, competencia puede significar concurso/rivalidad o capacidad. Esta entrada usa kompetisyon como sentido principal de concurso o rivalidad, y deja katakos para el sentido de competencia profesional o habilidad.

capacidadcompetenciacompeticiónconcursohabilidadnegociosrivalidad
Ejemplo 1

Apil ko sa kompetisyon ugma.

Voy a participar en la competencia mañana.

Ejemplo 2

Dako ang kompetisyon sa negosyo.

Hay mucha competencia en el negocio.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Hunyo

Español

juniosustantivo

Significados alternativos

El sexto mes del año.

Pronunciación

HUN-yo

Raíz y afijos

Préstamo adaptado del español “junio”; se usa como nombre de mes en cebuano/bisaya.

Palabras y expresiones relacionadas

bulan; tuig; Mayo; Hulyo

Notas de significado y uso

Como nombre de mes, normalmente se escribe con mayúscula inicial.

calendariomesestiempo
Ejemplo 1

Hunyo na karon.

Ya es junio.

Ejemplo 2

Sa Hunyo magsugod ang klase.

Las clases empiezan en junio.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

presyon

Español

presiónsustantivo

Significados alternativos

fuerza ejercida sobre algo; presión física; presión social, mental o emocional; urgencia o exigencia

Pronunciación

pris-YON

Raíz y afijos

Préstamo del español presión. Raíz/forma: presyon = presión.

Variantes o conjugaciones

presyur = variante tomada del inglés pressure; presyon sa dugo = presión arterial / presión de la sangre

Palabras y expresiones relacionadas

presyon sa dugo = presión arterial
stress = estrés
pugos = fuerza / obligación / presión para hacer algo

Notas de significado y uso

Presyon se usa para presión física, médica o social. En habla cotidiana también puede aparecer presyur, especialmente por influencia del inglés.

estréspresiónpresión arterialsalud
Ejemplo 1

Taas ang iyang presyon sa dugo.

Tiene alta la presión arterial.

Ejemplo 2

Dako kaayo ang presyon sa trabaho karon.

La presión en el trabajo es muy grande ahora.

¿Encontraste un error?