Saltar al contenido

Bisaya · Cebuano

Vocabulario

Aprende palabras en bisaya con significados, pronunciación, variantes, notas y ejemplos.

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Wala

Español

izquierdo; izquierda; lado izquierdoadjetivo / sustantivo

Significados alternativos

Lado o dirección opuesta a la derecha. Puede referirse a la mano izquierda, el lado izquierdo de un cuerpo u objeto, o una dirección hacia la izquierda.

Pronunciación

WA-la

Raíz y afijos

Wala puede significar izquierda cuando se usa como dirección o lado. Con otros acentos o contextos, walà también puede significar no, nada o ausencia.

Variantes o conjugaciones

sa wala; wala nga kamot; walhon; pagpawala; pa-wala; liko sa wala

Palabras y expresiones relacionadas

tuo; kilid; kamot; direksyon; liko; wala nga bahin

Notas de significado y uso

Para evitar confusión con wala como no o nada, en direcciones se usa mucho sa wala, a la izquierda. Walhon puede significar zurdo o de izquierda.

direccionizquierdaizquierdolado izquierdozurdo
Ejemplo 1

Liko sa wala sa sunod nga eskina.

Gira a la izquierda en la próxima esquina.

Ejemplo 2

Sakit ang akong wala nga kamot.

Me duele la mano izquierda.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Bidyo

Español

vídeo; video; grabación audiovisualsustantivo

Significados alternativos

Grabación o transmisión de imágenes en movimiento, normalmente acompañadas de sonido. Puede referirse a un archivo, contenido digital, video de internet, película corta o señal visual.

Pronunciación

BID-yo

Raíz y afijos

Préstamo adaptado del inglés video. También puede escribirse video en contextos modernos o digitales.

Variantes o conjugaciones

video; bidiyo; mga bidyo; bidyo clip; video recording; pelikula

Palabras y expresiones relacionadas

rekord; kamera; audio; hulagway; salida; internet; YouTube

Notas de significado y uso

Bidyo es una forma adaptada y común para video. En tecnología y redes sociales también se usa mucho la grafía inglesa video.

audiovisualcontenido digitalgrabaciónvideo
Ejemplo 1

Tan-awa ang bidyo sa imong telepono.

Mira el vídeo en tu teléfono.

Ejemplo 2

Nagrekord siya og bidyo para sa proyekto.

Grabó un vídeo para el proyecto.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Pamatuod

Español

testimonio; prueba; evidenciasustantivo

Significados alternativos

Testimonio, prueba o evidencia que confirma, demuestra o apoya una afirmacion, hecho, experiencia o version de los hechos.

Pronunciación

pa-ma-TU-od

Raíz y afijos

Relacionado con tinuod, verdadero, y con la idea de demostrar o probar que algo es cierto.

Variantes o conjugaciones

pamatuod; ebidensya; pahayag; saksi; pagpamatuod

Palabras y expresiones relacionadas

ebidensya; pahayag; saksi; kamatuoran; kompirmar; korte

Notas de significado y uso

Pamatuod puede funcionar como testimonio o prueba. Para declaracion formal, pahayag puede encajar; para evidencia fisica, ebidensya es mas directo; para testigo, saksi puede usarse segun el contexto.

casoconfirmacioncortedeclaraciónevidencialegalpruebatestigotestimonioverdad
Ejemplo 1

Ang iyang pamatuod importante sa kaso.

Su testimonio es importante en el caso.

Ejemplo 2

Aduna bay pamatuod nga tinuod kini?

¿Hay prueba de que esto es verdad?

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Pahulay

Español

descanso; pausa; reposo; descansarsustantivo / verbo

Significados alternativos

Tiempo o acción de detenerse para recuperar energía, relajarse o suspender una actividad por un momento. También puede referirse a una pausa, receso o reposo físico.

Pronunciación

pa-HU-lay

Raíz y afijos

Viene de hulay, respiro o alivio temporal, con pa- para formar pahulay, descanso, pausa o descansar.

Variantes o conjugaciones

pahuway; mopahulay; nagpahulay; pagpahulay; pahulayan; hulay

Palabras y expresiones relacionadas

kalma; tulog; pahulay sa trabaho; receso; pahulay nga lugar; lawas

Notas de significado y uso

Pahulay sirve para descanso, pausa o reposo. Pahuway es una variante común. Para dormir se usa tulog, aunque dormir también puede ser una forma de descanso.

descansardescansopausarecesoreposo
Ejemplo 1

Kinahanglan ko og pahulay.

Necesito un descanso.

Ejemplo 2

Mipahulay siya human sa trabaho.

Descansó después del trabajo.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Palig-on

Español

consolidar; reforzar; fortalecerverbo

Significados alternativos

Consolidar, reforzar, fortalecer o hacer mas firme algo. Puede referirse a una estructura, proyecto, acuerdo, posicion, relacion, equipo o idea.

Pronunciación

pa-LIG-on

Raíz y afijos

Relacionado con lig-on, firme o fuerte. Palig-on expresa hacer que algo sea mas fuerte, mas firme o mas estable.

Variantes o conjugaciones

palig-on; lig-on; kalig-on; pagpalig-on; mapalig-on

Palabras y expresiones relacionadas

kalig-on; lig-on; paghiusa; panaghiusa; kusog; pundasyon

Notas de significado y uso

Palig-on funciona para consolidar cuando significa fortalecer o hacer mas firme. Si consolidar significa unir o integrar partes, paghiusa puede encajar mejor.

acuerdobaseconsolidarequipoestabilidadestructurafortalecerhacer firmeproyectoreforzar
Ejemplo 1

Kinahanglan palig-onon ang ilang kasabutan.

Necesitan consolidar su acuerdo.

Ejemplo 2

Palig-onon nato ang pundasyon sa proyekto.

Consolidemos la base del proyecto.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Tibuok

Español

entero; completo; íntegro; totalidadadjetivo / sustantivo

Significados alternativos

Que está completo, sin dividir, sin faltar partes o considerado en su totalidad. Puede describir objetos, tiempo, grupos, cantidades o ideas completas.

Pronunciación

ti-BU-ok

Raíz y afijos

Raíz: tibuok. De esta base salen formas como katibuok, integridad o totalidad; kinatibuk-an, totalidad o conjunto; y sa tibuok, a lo largo de todo.

Variantes o conjugaciones

katibuok; kinatibuk-an; sa tibuok; tibuok nga; tibuk-on; tanan

Palabras y expresiones relacionadas

kompleto; tanan; bug-os; walay kulang; kabuuan; kinatibuk-an

Notas de significado y uso

Tibuok se usa para entero o completo cuando algo se ve como una unidad completa. Tanan significa todos o todo como conjunto de elementos; tibuok resalta la unidad completa.

completoenteroíntegrotodototalidad
Ejemplo 1

Gikaon niya ang tibuok pan.

Se comió el pan entero.

Ejemplo 2

Nagtrabaho siya sa tibuok adlaw.

Trabajó durante todo el día.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Relatibo

Español

relativo; relacionado; dependiente del contextoadjetivo

Significados alternativos

Que depende de una relacion, comparacion o contexto; algo no absoluto. Tambien puede significar relacionado con algo, segun el uso.

Pronunciación

re-la-TI-bo

Raíz y afijos

Prestamo adaptado de relativo/relative. Para relacionado con algo, tambien se usa may kalabutan; para pariente, kabanay.

Variantes o conjugaciones

relatibo; may kalabutan; konteksto; dili absoluto

Palabras y expresiones relacionadas

may kalabutan; relasyon; kabanay; konteksto; pagtandi; absoluto

Notas de significado y uso

Relatibo funciona para relativo como no absoluto o dependiente del contexto. Si quieres decir pariente/relative, usa kabanay. Si quieres decir relacionado, may kalabutan es mas natural.

adjetivocomparacioncontextodependientefamiliarno absolutoparienterelacionrelacionadorelativo
Ejemplo 1

Relatibo ang tubag depende sa konteksto.

La respuesta es relativa dependiendo del contexto.

Ejemplo 2

Relatibo ra ang kahinungdanon niini.

La importancia de esto es relativa.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Gene

Español

gensustantivo

Significados alternativos

Unidad de informacion hereditaria que se transmite de padres a hijos y ayuda a determinar rasgos o caracteristicas de un organismo.

Pronunciación

HEN

Raíz y afijos

Prestamo tecnico del ingles gene. Se relaciona con DNA/ADN, genetica y herencia.

Variantes o conjugaciones

gene; gen; hene; henetiko; DNA; ADN

Palabras y expresiones relacionadas

DNA; ADN; kaliwatan; organismo; selula; kinaiya

Notas de significado y uso

Gene se usa como termino tecnico para gen. Kaliwatan puede relacionarse con linaje o generacion, pero no es exactamente gen.

ADNbiologíacélulaDNAgengeneticagenéticoherenciaorganismorasgo
Ejemplo 1

Ang gene makatabang sa pagtino sa pipila ka kinaiya.

El gen ayuda a determinar algunas características.

Ejemplo 2

Gitun-an nila ang gene ug DNA sa organismo.

Estudiaron el gen y el ADN del organismo.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Balik-balik

Español

reiterar; repetir; decir de nuevo; una y otra vezverbo / adverbio

Significados alternativos

Volver a decir, hacer o mencionar algo, especialmente cuando se repite varias veces para insistir, aclarar o reforzar una idea.

Pronunciación

BA-lik BA-lik

Raíz y afijos

Viene de balik, volver o regresar. La repetición balik-balik expresa repetir, reiterar o hacer algo una y otra vez.

Variantes o conjugaciones

balik; magbalik-balik; nagbalik-balik; usbon; usab; sublion; pagsubli

Palabras y expresiones relacionadas

subli; usab; balik; sulti; pahinumdom; klaro

Notas de significado y uso

Balik-balik sirve para reiterar o repetir varias veces. Usbon también puede significar repetir o volver a hacer, aunque en algunos contextos puede significar cambiar o modificar.

decir de nuevoinsistirreiterarrepetiruna y otra vez
Ejemplo 1

Balik-balikon nako ang akong giingon.

Voy a reiterar lo que dije.

Ejemplo 2

Nagbalik-balik siya sa iyang hangyo.

Él o ella reiteró su petición varias veces.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Demanda

Español

demandar; demanda; exigir; reclamarsustantivo / verbo

Significados alternativos

Demandar legalmente, presentar una demanda, exigir, reclamar o pedir algo con fuerza. Tambien puede referirse a demanda de mercado o necesidad de algo, segun el contexto.

Pronunciación

de-MAN-da

Raíz y afijos

Prestamo relacionado con demanda. Puede funcionar como sustantivo, una demanda o exigencia, y como verbo, demandar o exigir.

Variantes o conjugaciones

demanda; mokiha; kiha; reclamar; exigir

Palabras y expresiones relacionadas

abogado; korte; reklamo; hangyo; panginahanglan; balaod

Notas de significado y uso

Demanda sirve para demanda legal, demandar o exigir. Para quejarse o presentar queja, moreklamo/reklamo puede encajar; para pedir de forma normal, hangyo o mangayo son mas suaves.

abogadodemandademanda legaldemandarexigirjuiciomercadonecesidadreclamarrequerir
Ejemplo 1

Gusto niya modemandar sa kompanya.

Quiere demandar a la empresa.

Ejemplo 2

Nitaas ang demanda sa produkto.

Subió la demanda del producto.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Gidugayon

Español

duración; periodo; lapso de tiemposustantivo

Significados alternativos

Cantidad de tiempo que dura algo, intervalo temporal o periodo durante el cual ocurre una acción, evento, proceso o situación.

Pronunciación

gi-du-GA-yon

Raíz y afijos

Viene de dugay, largo en tiempo o tardado, con gi- y -on para formar gidugayon, duración o longitud de tiempo.

Variantes o conjugaciones

dugay; kadugayon; gidugayon sa panahon; panahon; termino; lapso

Palabras y expresiones relacionadas

oras; panahon; adlaw; semana; bulan; dugay; mubo

Notas de significado y uso

Gidugayon es una forma precisa para duración. Dugay describe algo que tarda mucho o dura bastante; mubo puede expresar duración corta según el contexto.

duraciónintervalolapsoperiodotiempo
Ejemplo 1

Unsa ang gidugayon sa klase?

¿Cuál es la duración de la clase?

Ejemplo 2

Mubo ra ang gidugayon sa miting.

La duración de la reunión fue corta.

¿Encontraste un error?

Bisaya · Cebuano · Vocabulary

Tagasunod

Español

seguidor; partidariosustantivo

Significados alternativos

Persona que sigue a alguien, una idea, causa, grupo, lider, cuenta o movimiento. Puede referirse a un follower en redes sociales o a un partidario.

Pronunciación

ta-ga-SU-nod

Raíz y afijos

Viene de sunod, seguir o siguiente, con taga- para indicar persona asociada a la accion.

Variantes o conjugaciones

tagasunod; sumusunod; mosunod; follower; suportador

Palabras y expresiones relacionadas

sunod; pagsubay; lider; grupo; suporta; partidario

Notas de significado y uso

Tagasunod es natural para seguidor en sentido general o social. Si se habla de suscriptor, puede requerir un termino mas especifico segun la plataforma.

apoyofanfollowergrupoliderpartidarioredes socialesseguidorseguirsuscriptor
Ejemplo 1

Daghan siyag tagasunod sa social media.

Tiene muchos seguidores en redes sociales.

Ejemplo 2

Ang tagasunod misunod sa iyang lider.

El seguidor siguió a su líder.

¿Encontraste un error?